Co robimy?
21.11.2017.
Nowości
Menu główne
Co robimy?
Izrael-Żydzi-Antysemityzm
Żydowski Klub Laudera
Magen Dawid
Historia i Programy
Aktualności
Publikacje
Księga Gości
Linki
Archiwum
Sklep
Radio
Historia i teraźniejszość


Alfabet hebrajski do ściągnięcia

 http://lauder.lodz.pl/images/hebrajski/literki_1_.jpg

kliknij na obrazek - plik pdf 229 KB


  http://lauder.lodz.pl/images/stories/szkoly_lm.jpg

ZESPÓŁ SZKÓŁ
LAUDER-MORASHA
w WARSZAWIE:

- PRZEDSZKOLE,
- SZKOŁA PODSTAWOWA,
- GIMNAZJUM
,


 
KALENDARZE NA ROK 5777
 
Kalendarz na Nowy Rok 5777

Kalendarz na Nowy Rok 5777..
aż do grudnia 2017 r.

Cena 25 PLN
 
lub
 
 Kalendarz Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense
 
Kalendarz Fundacji Monumentum
Iudaicum Lodzense,
wydany z okazji 210-lecia
Społeczności Żydowskiej w Łodzi,
z czasem zapalania świec za cegiełkę,
 
 minimum 15 PLN
 
Aby zamówić któryś z powyższych
kalendarzy prosimy o kontakt
na adres e-mail
Ten e-mail jest chroniony przed spame, włącz obsługę Javascript w przeglądarce, by go zobaczyć
 
http://lauder.lodz.pl/images/sklep_18_03/sfateinu.jpg
 
Sfatenu - elementarz do nauki języka hebrajskiego
Info. 501 271 721

http://lauder.lodz.pl/images/stories/ksiazki_zd/sidur_warsza.jpg
 
 
Modlitewnik Żydowski obyczaju aszkenazyjskiego - cena 85 zł plus przesyłka - treść całkowicie taka sama jak w modlitewniku Pardes Lauder, sidury różnią się tylko okładką

NOWOŚCI W SKLEPIE
PROSTO Z IZRAELA
 
 http://lauder.lodz.pl/images/sklep09_2013/chanuka1.jpg
 
 
świeczniki chanukowe... i wiele innych
 

 Machzor na  Jom Kippur

w tłumaczeniu Izaaka Cylkowa

http://lauder.lodz.pl/images/sklep_luty_2013/mahjomk.png

Cena  30 zł
(plus koszt przesyłki)

zapraszamy do sklepu 


  Machzor na  Rosz Haszana

w tłumaczeniu Izaaka Cylkowa

 http://lauder.lodz.pl/images/sklep_luty_2013/mahrh.png

Cena  30 zł
(plus koszt przesyłki)

zapraszamy do sklepu 



 http://lauder.lodz.pl/images/stories/lauder_video.jpg


http://jn1.tv/static/img/logo_top_jn1.jpg

 NOWA TV ŻYDOWSKA
NADAJĄCA PO ANGIELSKU,
 ALE ICH STRONA
JEST DOSTĘPNA
TAKŻE PO ROSYJSKU

 
 
Żydowska TV Shalom,
internetowa,nadaje
od 21 XI po angielsku
 

 
 http://lauder.lodz.pl/images/stories/znak.jpg
 


 List od wiceprezydenta
Fundacja Ronalda S. Laudera
dr. Georga Ban’a  do Doroty i Barucha Ciesielskich,
  którzy kierują klubem Fundacji Laudera w Łodzi
oraz odpowiadają za organizację obozów Laudera w Polsce,
z okazji 20 lecia pracy
Fundacji Ronalda S. Laudera w Europie centralnej i wschodniej.

Wersja Angielska
Wersja Polska

 

Podziękowanie od wiceprezydenta
Fundacji Laudera

dla Doroty i Barucha Ciesielskich
dla Fundacji w roku 2008
Pismo dyrektora
Fundacji Laudera w Polsce,
rabina Macieja Pawlaka,
w sprawie działalności Fundacji w Polsce.

 http://zydziwlodzi.pl/images/icon_facebook.png

Znajdziesz nas:

Fundacja Laudera:
Kliknij

The Ronald S. Lauder Fundation:
Kliknij

 

 

Wieści RSS
Warszawa | Jerozolima
Gościmy
http://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek22.jpghttp://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek22.jpghttp://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek23.jpghttp://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek24.jpghttp://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek25.jpg
http://lauder.lodz.pl/images/stories/banerek20.jpg

TALMUD PO POLSKU PDF Email

Z okazji publikacji TALMUDU PO POLSKU oraz dziesięciolecia Stowarzyszenia Pardes

odbyło się 2 lutego, w Łodzi spotkanie w Łódzkim Domu kultury z rabinem Sachą Pecaricem i rabin
wykład wygłosił na temat TALMUDU oraz książek wydanych przez Stowarzyszenie Pardes.  

W tym samym czasie ukazała się książka  "CZY TORĘ MOŻNA CZYTAĆ PO POLSKU", która jest
zapisem rozmowy z rabinem Pecaricem. Książka jest dostępna w naszym sklepiku.

ZAPROSZENIE DO TALMUDU
rabin Sacha Pecaric

1. WPROWADZENIE
Czuję się ogromnie zaszczycony, że mogę Państwa zaprosić do Talmudu, a właściwie do studiowania Talmudu.
http://lauder.lodz.pl/images/baruch_obrazki/talmud%20studia.jpg
Chciałbym również na początku wyrazić wdzięcznośd czytelnikom książek Pardesu, a zwłaszcza tym, którzy się z nich uczą i trudzą się nad pardesowym tłumaczeniem Tory, bo zdaję sobie sprawę, że nauka Tory nie jest łatwa. Czuję ogromną satysfakcję, widząc jak bardzo – dzięki Torze Pardes Lauder – zmienił się w Polsce poziom wiedzy na temat judaizmu w ogóle, a w szczególności na temat Tory.

Dlatego myślę, że na początku należy zapytad, na czym polega wyjątkowośd tłumaczenia Tory Pardes Lauder. Chciało ono, tak zresztą jak każde tłumaczenie, oddad pszuto szel mikra, czyli podstawowe znaczenie tekstu. To zatem nie czyni go czymś niezwykłym. Naprawdę wyjątkowa jest Tora Pardes Lauder z tego powodu, że po raz pierwszy w języku polskim podjęta w niej została próba ukazania, jak bardzo Tora Pisana (Tora Szebichtaw) jest związana z Torą Ustną (Torą Szebealpe). Do tego dochodzi bogactwo żydowskich komentarzy, pochodzących z ogromnej przestrzeni wieków, które wspomagają zrozumienie tego, jaka dynamika istnieje pomiędzy Torą Pisaną a Torą Ustną. A to właśnie jest sedno sprawy. Bo nie ma zrozumienia judaizmu, jeśli nie rozumie się ich powiązania. I dlatego tak wielką satysfakcję sprawia mi dziś to, że mogę Paostwu przedstawid, w publikacji Stowarzyszenia Pardes, niewielką objętościowo częśd Talmudu, przedstawiając jednak tym samym całą jego wspaniałą ideę. Talmud Babilooski ma 524 rozdziały, my w książce przedstawiamy trzy, z obszernym komentarzem. Proszę wziąd pod uwagę, że gdybyśmy chcieli w ten sposób przedstawid cały Talmud, publikacja musiałaby mied 120 tysięcy stron. Jestem przekonany, że gdy to dzieło zostanie przyswojone, także tłumaczenie Tory zostanie o wiele lepiej zrozumiane – wszystkie wysiłki włożone w to jak przekładad, jak interpretowad, tłumaczyd, zyskają pełne uzasadnienie. Bo jak zobaczymy później, Talmud nie jest niczym innym niż sztuką czytania i interpretowania Tory.
Talmud zwykle jest studiowany w jesziwach. Oczywiście ani w krótkim wykładzie, ani w książce, nie czuję się zdolny przedstawid Paostwu niesamowitej atmosfery jesziwy, z jej melodią, zaśpiewem – jesziwy, w której spędziłem dziesięd bardzo szczęśliwych lat mojego życia. Tam, w zetknięciu z moimi nauczycielami, w rozmowach i dyskusjach z nimi, przekonałem się o prawdziwości słów, chochmat adam tair panaw – że „mądrośd człowieka rozświetla jego twarz”. Nie czuję się również zdolny w tak krótkim czasie przedstawid w całości, czym jest Talmud i jak istotną funkcję pełni w codziennym życiu

żydowskim. Spróbuję jednak zapoznad Paostwa z najbardziej zasadniczymi i charakterystycznymi rysami Talmudu, by w jakiś sposób przybliżyd Was i wprowadzid w to rozległe zagadnienie, jakim jest Talmud. Żeby jakoś zacząd, pomóżmy sobie na początku przykładem. Załóżmy mianowicie, że chcemy zrozumied jedno z sześciuset trzynastu przykazao, które są w Torze, np. przykazanie „Nie morduj”, które jest często tłumaczone niewłaściwie jako „nie zabijaj”. Zaraz nasuwa się szereg pytao i wątpliwości: Czy są jakieś wyjątki od tego zakazu? A co ze zwierzętami, czy wolno je zabijad? A przypadki obrony własnej? Jak się to przykazanie ma do aborcji? I tak dalej, i tak dalej. Do tego, żebyśmy mogli właściwie określid zakres przykazania „Nie morduj” (jak każdego innego), potrzebujemy Talmudu. Potrzebujemy żywej, nie ustającej interpretacji. Bo jak mówiłem przed chwilą, Talmud nas uczy sztuki czytania i interpretowania, a zatem rozumienia Tory. Można się tu posłużyd porównaniem, że jeśli Tora Pisana jest jak atlas, to Tora Ustna jak plany poszczególnych miast.
I skoro już o planach mowa, to teraz krótko nakreślę Paostwu strukturę Talmudu, co przyda nam się w dalszych rozważaniach. Lecz zanim to nastąpi, zatrzymajmy się przy samym słowie Talmud. Hebrajski rdzeo tego słowa to lamed-mem-dalet. Czasownik lomed oznacza „uczyd się”, ale wiele mówiąca jest również etymologia samego tego rdzenia. Przeczytajmy trzydziesty pierwszy werset z trzeciego rozdziału Księgi Sędziów: „A po nim nastał Szamgar, syn Anata, pobił on Filistynów w liczbie sześciuset ludzi ościeniem na woły. On także wybawił Izraela”. Które z tych słów jest etymologicznie związane z lamad? Słowo „ościeo”. Skojarzenie nauki i ościenia jest zaskakujące, ale trafne, bo uczenie się, nauka, ma nas popychad, motywowad, jest poruszeniem ospałego ducha.
Skoro teraz wiemy już, że Talmud związany jest z rdzeniem lamad, wyjaśnijmy bardzo krótko jeszcze kilka podstawowych słów dotyczących struktury Talmudu. Najpierw musimy się zapoznad ze słowem Miszna, którego rdzeo wywodzi się od szana = powtarzad, zresztą talmudyści znają ją na pamięd. Miszna jest podstawą Talmudu. Jej redaktorem w II stuleciu był rabi Jehuda Hanasi, którego nazywamy Rabim. Na Misznę składa się ogólnie mówiąc 60 traktatów ułożonych w sześciu porządkach. Dlatego nazywamy czasem Talmud słowem Szas = 6 porządków. Tekst Miszny służył za podstawę talmudycznych debat w dwóch centrach nauki w tamtych czasach – mianowicie w Babilonii i w Izraelu. Zapis tych dyskusji, odbywanych mniej więcej przez trzy stulecia, nazywa się Gemara. Czyli jedna Miszna i dwie Gemary. Z tego powodu istnieją też dwa Talmudy – Babilooski i Jerozolimski.
Niezmiernie cenne i pomocne w studiowaniu Talmudu jest zapoznanie się z tabelą tanaitów i amoraitów, która jest umieszczona w naszej książce. Ponieważ jest niezmiernie ważne wiedzied, czy dane zdanie w Talmudzie zostało wypowiedziane przez tanaitę, czyli jednego ze starszych nauczycieli, których jest sześd generacji od Hilela do Rabiego, czy przez któregoś z amoraitów, którzy z kolei dzielą
się na dwie grupy, w Babilonii i w Izraelu. Chociaż amoraici z ostatniej generacji, Rawina i raw Aszi, zredagowali tekst Talmudu Babilooskiego, Talmud nigdy nie został zamknięty ani skanonizowany, bo przeczyłoby to jego zasadniczej idei. Gdy dzisiaj w jesziwach zaczynamy się uczyd Talmudu, to zawsze zaczynamy od Talmudu Babilooskiego.
Powiedziałem przed chwilą ogólnie i pokrótce, czym jest Talmud, należy jednak również powiedzied, czym Talmud nie jest. I właśnie tym się teraz zajmiemy. Jak wcześniej mówiłem, zadaniem Talmudu jest sprecyzowanie i ustalanie zakresu danego przykazania. Ale należy wiedzied, że dzisiaj z Talmudu nie uczymy się jednak halachy, to jest normatywnego prawa żydowskiego. Halachę ustalamy na podstawie Szulchan Aruchu raw Josefa Karo, poszerzonego o dodatek krakowskiego rabina, raw Mosze Iserlesa, a także na podstawie komentarzy narosłych wokół Szulchan Aruchu, takich jak Szach, Taz, Miszna Berura (autorstwa rabiego Jisraela Meira Kagana, znanego jako Chofec Chajim). Raw Josef Karo w XVI wieku oparł swe kompendium halachy na fundamencie wcześniejszych dzieł halachicznych: Rifa, Miszne Tora Rambama, Rosza i jego syna Baal Haturima, który ułożył halachę w 4 porządki zwane Arba Turim, i na fundamencie swego własnego komentarza noszącego tytuł Bet Josef. Dla bieżącego ustalania halachy ważnym i bardzo rozległym źródłem, jednak w dzisiejszej Polsce mało znanym, jest również cała rabinacka responsa, którą po hebrajsku nazywamy szaalot utszuwot, czyli „pytania i odpowiedzi”. Jak wiadomo, żydowskie życie w całości kieruje się Torą, której normatywne prawo ujęte jest w tym, co nazywamy halachą – a słowo to oznacza „drogę”, właściwe chodzenie drogą życia. Religijny Żyd we wszystkim chce się kierowad Torą i halachą, a życie, ze swoją zmiennością, wciąż zmusza do formułowania nowych pytao, których są setki tysięcy. Te pytania oraz odpowiedzi na nie stanowią szaalot utszuwot. Poruszane tam kwestie obejmują olbrzymi zakres spraw: np. czy psu, który prowadzi niewidomego, wolno wejśd do synagogi?, czy w synagodze wolno mied ze sobą broo noszoną dla bezpieczeostwa?, bardzo liczne są oczywiście pytania dotyczące koszerności, np. różnych składników, które znajdują się w produktach spożywczych oferowanych obecnie w handlu. W naszych czasach ogromna dziedzina halachiczna dotyczy także różnych zagadnieo medycyny i powstających wraz z jej rozwojem problemów etycznych. Z szaalot utszuwot, związana jest funkcja poska – rabina, który decyduje na podstawie całego halachicznego aparatu i wiedzy zgromadzonej przez pokolenia, jaka jest halacha, w danym czasie i miejscu. W braku poska należy się zwracad do lokalnego ortodoksyjnego rabina.
Ale wródmy do Talmudu. Powtarzam jeszcze raz: z Talmudu halachy się nie uczymy. Talmud nie jest przewodnikiem halachicznym. Tym, czego się z Talmudu uczymy, jest sposób myślenia, dzięki któremu jesteśmy zdolni halachę wywodzid. Jest czymś bardzo istotnym zrozumienie tej różnicy. Bo jak zobaczymy później, takim żywym, dynamicznym podejściem do Tory Pisanej unika się tego, co lubię nazywad tekstochwalstwem. Tekstochwalstwo jest czczeniem tekstu dla niego samego. Tak jak
każde bałwochwalstwo jest czczeniem czegoś, co jest pozbawione znaczenia i co jest czczone tylko dla samej czci, tak również tekstochwalstwo, petryfikując święty tekst, w pewnym sensie pozbawia go znaczenia, czyni go martwym.
Talmud jest sposobem myślenia, myślenia nie ustającego przez wieki. Ściśle mówiąc na Talmud składają się Miszna i Gemara, które powstawały przez 5 stuleci, lecz obecnie na jednej stronie wydania Talmudu nawarstwionych jest następnych 1500 lat – jest tam Raszi, tosafot oraz inne komentarze, a na koocu każdego tomu Talmudu umieszcza się komentarze, które ze względu na swoją obszernośd już się na samej stronie nie mieszczą. Talmud był zawsze przekazywany ustnie, dopiero z powodu trudnej sytuacji politycznej jaka zaistniała w Izraelu w tamtych czasach, Miszna została pod koniec drugiego wieku naszej ery spisana, przez rabiego Jehudę Hanasiego, a w ślad za nią Gemara, w okresie od II do V stulecia. Mędrcy Talmudu stanęli przed ogromnym wyzwaniem, bo zdawali sobie sprawę z tego, że jeżeli tekst zostanie spisany, po pewnym czasie stanie się przestarzały, spetryfikuje się, okaże się zupełnie nieadekwatny do nowych sytuacji życiowych. Jeżeli ktoś dobrze wmyśli się w to, co mówię, o wiele łatwej będzie mu zrozumied, dlaczego Talmud został spisany w tak bardzo nietypowy sposób. I odpowiedź jest prosta: bo jest to Tora Szebealpe. Bo stale, stale trzeba pamiętad, że jest to Ustna Tora.
Żebyśmy lepiej tę ideę zrozumieli, zapoznajmy się z niektórymi wyjątkowymi cechami Talmudu. Na przykład w Talmudzie nie ma metodologicznej progresji, a co za tym idzie, nie ma tam wprowadzenia i stopniowego narastania trudności. Talmud jest tak samo trudny w każdym miejscu. Następnie przyjmuje się założenie, że przystępujący do studiowania już wie, jak się uczyd Talmudu, i założenie to stanowi dla niego (pomijając trudnośd językową, z jaką się również przecież styka) nie lada wyzwanie. Na marginesie chcę dodad, że nasze wydanie ma służyd również temu, by nauczyd, jak się uczyd Talmudu. Ten ważny cel nam przyświecał od samego początku pracy nad tym tomem.
Inną nietypową a bardzo charakterystyczną rzeczą jest to, że za właściwy sposób studiowania Talmudu zawsze uznawano i uznaje się nadal studiowanie w parze. Nazywamy to chawruta. Chawruta odzwierciedla niezwykle cenną cechę, wręcz istotę Talmudu, mianowicie praktykę ustnego przekazywania wiedzy z rabina na ucznia i niemilknące dialogowanie, stałe pilnowanie i kwestionowanie toku myślenia z towarzyszem nauki. Pragnąc chod trochę przybliżyd Czytelnikom naszego tomu tę ideę, komentarz do Miszny i Gemary spisaliśmy właśnie w formie dialogu Rabina i Ucznia.
Następnym sekretem, który uważam za konieczne wyjawid Paostwu już na wstępie – chod może to Paostwa zaskoczyd w kontekście moich wcześniejszych wywodów o tym, jak ogromną strukturę tekstową stanowi Talmud – jest to, że Talmud nie jest książką. Jeżeli Internet istniałby w czasach
spisywania Talmudu, to Talmud przybrałby postad stron internetowych, i to mocno hiperlinkowanych. Talmud nie jest książką, lecz sposobem myślenia. Powtarzam jeszcze raz, bo to jest bardzo istotne: Talmud nie jest książką, lecz sposobem myślenia. Tematem tym zajmę się bardziej szczegółowo w dalszej części wykładu. Metaforą często używaną w odniesieniu do Talmudu jest wyrażenie jam hatalmud (morze Talmudu). Odzwierciedla ono dwie jego cechy: po pierwsze ogrom, a po drugie brak oznaczonych szlaków. Oczywiście tak się jawi komuś, kto w to morze wpadnie, lecz wytrawni, by tak rzec, „żeglarze” znają ścieżki po morzu Talmudu. Mam na myśli talmudystów, których nazywamy talmide chachamim.
Przeanalizujmy to określenie, odnoszone do talmudystów, bo z niego też będziemy mogli dowiedzied się czegoś o istocie Talmudu. Określenie talmid chacham dosłownie znaczy „mądry uczeo”. Te dwa słowa zdają się sobie przeczyd, prawda? Bo jeśli ktoś jest uczniem, to zakłada się, że jeszcze nie osiągnął mądrości. A jeśli jest chacham, to już nie talmid. Ale gdy próbuję Paostwu przedstawid, czym Talmud jest, a czym nie jest, to klucz znajduję właśnie w wyrażeniu talmid chacham. Bo Talmud jest stałym poszukiwaniem prawdy i mądrości, można powiedzied, że Talmud bezustannie sam siebie uczy, jest stałym ruchem ku rzeczywistości, swoistym nastawieniem na rzeczywistośd. I w tym ruchu i dążeniu rodzi się mądrośd.
W naszym wydaniu Talmudu zapoznacie się Paostwo z trzema rozdziałami z trzech różnych porządków Miszny. W talmudycznej szkole, jesziwie, na przestudiowanie takiej ilości materiału, to jest mniej więcej trzydziestu trzech stron, przeznaczono by przynajmniej rok. Takie studiowanie Talmudu określa się jako beijun, tzn. dogłębne. Ale praktykowany jest też inny sposób, nazywany bekijut, którego celem jest ogarnąd szerokie partie tekstu, lecz z konieczności tylko powierzchniowo, dośd ogólnie. Taki charakter ma na przykład metoda studiowania nazywana daf jomi. Chcę się do niej odwoład dla zilustrowania ogromu Talmudu. Metoda ta polega na studiowaniu jednej karty dziennie, co zajmuje mniej więcej jedną godzinę, pamiętajmy, że to jest studiowanie bardzo szybkie i pobieżne. I żeby nawet w tym trybie przestudiowad cały Talmud, potrzeba nieco ponad siedem lat, bo Talmud Babilooski ma mniej więcej 2700 kart, ze stroną a i stroną b. Mówię o tym również dlatego, żeby podkreślid, jak ważna przy studiowaniu Talmudu jest cierpliwośd i systematycznośd. Zresztą słowo mechake, które oznacza nieśpieszenie się, jest etymologicznie związane ze słowem chochma, oznaczającym mądrośd.
Podsumowując to krótkie wprowadzenie chciałbym jeszcze raz podkreślid, że nietypowośd Talmudu bierze się z tego, że jest to w istocie rzeczy Tora Ustna. I chciałbym prosid Paostwa o pamiętanie, że rzeczą najważniejszą dla zrozumienia judaizmu jest uświadomienie sobie istnienia tego ciągłego napięcia (niby przeskok iskry elektrycznej) pomiędzy Torą Pisaną i Torą Ustną.

2. JĘZYK
Skupmy się teraz na języku Talmudu, bo to język naprawdę szczególny, jedyny w swoim rodzaju. I nie mam tutaj na myśli tylko tego, że na stronach Talmudu znajdujemy i język hebrajski, i aramejski (hebrajski, w którym spisana jest Miszna, i aramejski, w którym spisana jest Gemara). Mam raczej na myśli specyficzną ekspresję języka Talmudu. Każdy język ma zdolnośd ekspresji sobie właściwą – mówi się, że włoski jest do śpiewania, francuski do kochania, niemiecki do filozofii lub wyrażania abstrakcji. Język Talmudu wyróżnia jednak to, że za pośrednictwem rządzących nim reguł pozwala on nam zrozumied głębiej pewne zagadnienia ontologiczne, czyli te, które dotyczą rzeczywistości. Pozwala on na bardzo głęboki wgląd w relacje, które istnieją w świecie.
Pierwszą cechą języka talmudycznego, którą chciałbym podkreślid, jest jego absolutna precyzja. Nieraz zdarzyło mi się w Polsce słyszed, że Talmud jest jakimś chaotycznym zbiorem pomieszanych zdao i opowieści, legend i mitów. Tylko początkującemu, temu kto Talmudu jeszcze nie zna albo pobieżnie się z nim zapoznał, może się on tak właśnie jawid. Jest to pierwsze mylne wrażenie na temat Talmudu, któremu ktoś taki podlega. Lecz pomyślmy tylko: Talmud powstawał przez okres niemal pięciuset lat. Był to naprawdę dostatecznie długi czas, by jego autorzy zdążyli przemyśled, jaką formę i strukturę mu nadad (proszę nie zapominad, że autorzy Talmudu byli mędrcami) – i z pewnością nie jest to struktura przypadkowa. Bo pamiętajmy, że Talmud nigdy nie miał byd spisany, Talmud jest Torą Ustną, sposobem myślenia, jak przed chwilą próbowałem wyjaśnid, i to, za chwilę stanie się jeszcze bardziej klarowne. A spisanie Talmudu było rezultatem obawy, że Tora Ustna się zagubi, ulegnie zapomnieniu. I ta specyficzna forma zapisu została wybrana właśnie po to, żeby – wracam do tego, o czym mówiłem wcześniej – zapobiec petryfikacji tekstu, zapobiec tekstochwalstwu, którego ostatecznym następstwem jest demagogia i fanatyzm religijny.
Mówiąc o precyzji języka talmudycznego chciałbym zwrócid uwagę na dwa jej typy czy przejawy. Pierwszym jest słowna precyzja Miszny. Możemy się o niej przekonad rozpoczynając studiowanie dowolnej Gemary, będącej komentarzem do Miszny. Pozostaomy przy przykładach z naszego wydania Talmudu. Pierwsza Gemara w II rozdziale traktatu Berachot, gdy przystępuje do analizowania Miszny, od razu na wstępie wnioskuje z niej pewną regułę. Bo skoro Miszna mówi: jeśli ktoś czytał w Torze i jeśli skupił się podczas tego czytania, spełnił obowiązek, to Gemara od razu implikuje, że przykazania wymagają intencji. I to zagadnienie, czy przykazania wymagają intencji, jest jedną z bardzo znanych sugii talmudycznych, czyli szczegółowej debaty na ten temat. Zobaczmy pierwszą Misznę w III rozdziale Kiduszin i komentarz Gemary: Gemara od razu zauważa, że w innym,
wcześniejszym miejscu Kiduszin 50a, zamiast słowa „pobratymca”, którego użyła Miszna tutaj, w podobnym kontekście używa słowa „przedstawiciel”. I Gemara zastanawia się, co z tego wynika. Widzimy na tym przykładzie, że zakłada ona absolutną precyzję słów użytych w Misznie, przyjmuje, że została spisana bezbłędnie, dokładnie i ściśle. I jeszcze przykład z początku Bawa Kama. Skoro Miszna powiedziała, że są cztery główne kategorie sprawców szkód, to z tego Gemara wnioskuje, że muszą istnied i podkategorie. Z tych przykładów i z niezliczonych innych w Talmudzie widad, że Gemara zakłada, że Miszna jest spisana niemal z precyzją chemicznego wzoru.
Z innym przejawem precyzji języka talmudycznego zapoznamy się prześledziwszy argumentację samego talmudycznego wywodu, badającego jakąś kwestię. Hebrajskie słowo sugja, co znaczy „ścieżka”, które wspominałem przed chwilą, określa taką logiczną procedurę. W swej precyzji język Talmudu podobny jest do matematycznego dowodzenia, jego wewnętrzne uporządkowanie jest maksymalnie doskonałe. Lecz adeptowi Talmudu ukazuje się ono dopiero po okresie cierpliwego studiowania. Żeby wszystkich, którzy zechcą studiowad Talmud korzystając z naszego wydania, uwrażliwid na te sprawy i ułatwid im trzymanie się analitycznej ścieżki – niektóre słowa Gemary zapisaliśmy w transliteracji, czerwonymi wersalikami. Wyodrębniliśmy w ten sposób słowa kluczowe dla analizy danego zagadnienia, mające ściśle logiczne znaczenie i tworzące w przebiegu tekstu logiczne łaocuchy implikacyjne. Jeśli studiujący skupi się na tych słowach-drogowskazach, zacznie dostrzegad precyzję talmudycznego wywodu. Słownik umieszczony na koocu książki dodatkowo omawia znaczenia tych słów. Chciałbym podkreślid, że nie są to wyrażenia specyficznie żydowskie, wręcz przeciwnie, są to uniwersalne pojęcia z zakresu logiki, tworzące sied logicznych implikacji.
Kolejną nietypową cechą języka talmudycznego jest to, że dobierając przykłady, które chce rozważyd, zdaje się on wręcz lubowad w dziwności i nieprawdopodobieostwie. A wytłumaczenie tego jest następujące: analizując jakieś zagadnienie, Talmud próbuje zawsze określid granice stosowalności pewnej reguły czy zasady, konceptualną przestrzeo, wewnątrz której wszystkie inne przykłady – bardziej codzienne, powszechne – będą się mieścid. Dajmy przykład z początku Gemary w Bawa Mecija. Nie ma go wprawdzie w naszym tomie, ale myślę, że dobrze zilustruje Paostwu tę zasadę. Miszna mówi tam o dwóch ludziach, którzy w tej samej chwili podnieśli tałes, każdy za dwa cicit (tałes ma oczywiście cztery cicit, po jednym na każdym rogu), i jakimś cudem udało im się tak go znaleźd, równocześnie go podnieśd (oczywiście stało się to w przestrzeni publicznej i oczywiście ten tałes nie miał właściciela) i tak z nim dojśd do sądu. Teraz stoją tam trzymając go nadal, dokładnie w ten sposób. Czy to możliwe? Zastanówmy się. To się nigdy nie stało i nie stanie. Miszna chce tutaj ustalid zasadę, w jaki sposób dwóch ludzi może coś nabyd lub posiadad dokładnie po połowie. Dlatego używa tego skrajnego przykładu, żeby w jakiś sposób określid, ile się każdej z tych dwóch osób należy. Jeżeli jeden trzymałby chodby odrobinę mniej lub więcej niż drugi, nie można by mówid o połowach, dlatego Gemara opisuje sytuację tak, jak Paostwu zrelacjonowałem, lecz chodzi tutaj o pewną teorię i filozofię prawnych konceptów, a nie o jakieś rzeczywiste zdarzenie, które gdzieś, kiedyś miało miejsce. To jest Talmud. Talmud jest o myśleniu i budowaniu konceptów.
A teraz dochodzimy do cechy, która jest najbardziej istotna dla zrozumienia tego, jak funkcjonuje język Talmudu: język Talmudu jest stale, zawsze i wszędzie dialogiem. Ale czym właściwie jest dialog? Dialog oznacza, że są dwie opinie, dwa zdania. Bo jeżeli każda ze stron prezentowałaby to samo zdanie, mielibyśmy do czynienia w gruncie rzeczy z monologiem. Zapytajmy jeszcze: co napędza talmudyczny dialog? Jest on napędzany poprzez to, co się nazywa machloket. Słowo to oznacza „spór”, a mówiąc ściślej „podział opinii” (na jakiś temat). Nie chodzi tu w żadnym razie o „zwadę” – zauważmy, że pierwsza i podstawowa strategia Gemary, odnoszona do jakiegoś talmudycznego sporu, do machloket, polega na założeniu, że może w ogóle nie mamy do czynienia ze sporem, ponieważ przedstawione opinie mędrców dotyczą w istocie odrębnych spraw, a nie jednej i tej samej.
Machloket, talmudyczny spór, napędza dialektykę talmudyczną, którą nazwad można nawet hiperdialektyką, bo jest to dialog na przestrzeni stuleci. Sytuację tę można porównad do szachów, ze względu na mnogośd możliwości. Mam oczywiście na myśli wyimaginowaną partię szachów, które byłyby tak skomplikowane, że nie grano by w nie na płaskiej planszy, lecz w trzech wymiarach. Nasuwa się tutaj również termin używany we współczesnej filozofii – kłącze. Cechą kłączy jest to, że rozrastają się we wszystkich kierunkach, stanowiąc niezdominowany centralnie system komunikacji pomiędzy wieloma jednostkami. Wydaje mi się, że Talmud jest najlepszym przykładem takich wielokierunkowych ruchów w tekście. Talmud jest w zasadzie organizmem trójwymiarowym, odzwierciedla tym myśl – chodzi o to, że płaszczyzny konceptualne, tekstowe są w nim całkowicie i ściśle ze sobą połączone, skomunikowane, właśnie jak system kłączy. Albo – żeby posłużyd się innym współczesnym przykładem – jak Internet, ale Internet bez śmieci. Ideę, że wszystko jest powiązane ze wszystkim, odnajdujemy w wyrażeniu kol hatora kula jinan echad hu – „cała Tora jest jednym zagadnieniem”, w którym wszystko jest powiązane ze wszystkim. Ten wyjątkowy talmudyczny język jest formułą wybraną przez kształtujących go mędrców z pełnym rozmysłem. Chciejmy dostrzec i docenid, jak bardzo ten dialog, to stałe wypytywanie się, dopytywanie się, jest antydogmatyczne, antyideologiczne. Dzięki temu Talmud jest w pełni demokratyczny. My oczywiście dysponujemy regułami, dzięki którym decydujemy, który z rabinów w danym sporze ma rację – czy to w przypadkach sporów tanaickich, czy amoraickich. Jest to jeszcze jeden aspekt precyzji talmudycznej.
Podam teraz kilka przykładów takich reguł, najpierw dotyczących tanaitów:

Jeżeli jest spór pomiędzy Bejt Hilel i Bejt Szamaj, halacha zwykle jest według Bejt Hilel, oprócz przypadków, w których mędrcy wskazują, że halacha nie jest według żadnej z tych szkół, oraz oprócz sześciu przypadków (inni twierdzą, że trzech), gdzie halacha jest według Bejt Szamaj.
Inna reguła: Halacha nigdy nie idzie za opinią rabiego Eliezera ben Hurkanosa.
Albo na przykład: Halacha jest zawsze według rabiego Akiwy, kiedy ma on spór z jednym oponentem, ale nie wtedy, gdy z dwoma lub więcej.
Oczywiście tych reguł jest sporo, ale z tanaickiego okresu podam jeszcze tylko jedną: halacha zawsze jest zgodna z Rabim (czyli rabim Jehudą Hanasim) – jeżeli zaprzecza mu jeden przeciwnik, bowiem zasada, że większośd ma zawsze rację, stosuje się do wszystkich mędrców. Talmud, powtarzam, jest w pełni demokratyczny w decydowaniu, jaka jest halacha.
Teraz kilka przykładów z okresu amoraickiego:
Bardzo ciekawy jest przykład sporów pomiędzy Rawem a Szmuelem: jeżeli spór dotyczy spraw pieniężnych, halacha jest według Szmuela, a jeśli praw związanych ze sferą życia religijnego, to według Rawa, od czego jednak są 3 wyjątki, gdy halacha jest według Szmuela, nawet w przypadku ze sfery życia religijnego.
Inna reguła: Raw Jochanan zawsze ma rację w sporze, zarówno gdy go ma z Rawem, jak i ze Szmuelem. Oczywiście wszyscy ci trzej mędrcy są amoraitami i proszę pamiętad, że amoraita nie może się sprzeciwid tanaicie. Bardzo nietypowy jest przykład, gdy obaj, Raw i Szmuel, występują przeciw rawowi Jochananowi, bo wtedy niektórzy utrzymują, że nadal rację ma raw Jochanan, a inni, że Raw i Szmuel tworzą jednak większośd i z tej racji to im przyznaje się słusznośd.
Wśród talmudystów bardzo słynny jest przykład sporów Abaje i Rawy, wybitnych amoraitów babilooskich: halacha jest zawsze według Rawy, oprócz sześciu dobrze znanych przypadków, które nazywamy jal kegam, w których halacha jest według Abaje. Jal kegam to skrót mnemotechniczny od początkowych liter nazw tych sześciu przypadków.
Jak powiedziałem przed chwilą, tych reguł jest więcej i nie miejsce tutaj na ich przedstawienie, ale temu, kto jest biegły w Talmudzie i ma decydowad, jaka jest halacha, są one doskonale znane. I wydaje mi się, że fakt ten najlepiej ilustruje to, o czym mówiłem wcześniej, mianowicie że ktoś początkujący w studiach talmudycznych jest zupełnie zdezorientowany właśnie z tego powodu, że nie zna tych reguł i dlatego nie dostrzega wspaniałego wewnętrznego porządku i spójności, która w Talmudzie istnieje.

Podsumowując: język jest podstawą myślenia, a myślenie jest tym „obrazem” Boga, według którego zostaliśmy stworzeni. Zdolnośd myślenia jest tym, co w człowieku określane zostało jako celem Elokim, czyli, jak to się często tłumaczy, że zostaliśmy stworzeni na podobieostwo Boga. Rambam wyjaśnia, że chodzi tu o istotę Boga i że tą cechą przekazaną człowiekowi jest zdolnośd – intelektualnej percepcji. Dlatego, zakooczywszy rozważania na temat języka talmudycznego, zajmiemy się teraz myśleniem, które ten język talmudyczny napędza.

3. MYŚLENIE
Jakie są cechy talmudycznego myślenia, czym ono się wyróżnia. Przed chwilą mówiliśmy o precyzji języka. Mówiliśmy również o ważności dialogu, który napędza talmudyczną dialektykę. Zapoznaliśmy się też ze związanym z tym zagadnieniem słowem machloket, które oznacza spór talmudyczny. Dlatego jest teraz właściwy moment na wprowadzenie nowego konceptu, który wypływa z tej idei i jest bardzo charakterystyczny dla talmudycznego myślenia. Dotykamy tutaj poziomu zaawansowanego, ale myślę, że powinniście Paostwo wiedzied o istnieniu takich zaawansowanych poziomów. Ten koncept jest zawarty w hebrajskim słowie chidusz, co oznacza „nowośd”. Jak zobaczymy, chodzi o zdolnośd do tego, żeby na podstawie wcześniejszych konceptów halachicznych wygenerowad nowe zasady prawne, które są spójne z poprzednimi, spojrzed na analizowane zagadnienie w nowy sposób, z innej strony, z nowego punktu widzenia – ta wielopunktowośd jest bardzo istotna, bo bez tego nie ma mądrości. Tylko dzięki temu możliwe jest odkrywanie nowych aspektów Boskiego świata. Sama Tora podsuwa nam tę ideę, bowiem dowiadujemy się z niej, że Bóg tworzy świat słowem. Akt stworzenia jest aktem gramatycznym (ma swą logikę, porządek, strukturę). Oczywiście mamy świadomośd, że stosując te określenia do Boga posługujemy się tylko antropomorfizmami, lecz mimo to przekazują nam one głębokie treści na temat istoty świata i istoty człowieka. Jeżeli granice mojego języka, i z tym związanego myślenia, są granicami mojego świata, to Talmud stale poszerza i buduje moją myśl, mój język, i w ten właśnie sposób buduje mój świat. Jeszcze raz: to Talmud stale poszerza i buduje moją myśl, mój język, i w ten właśnie sposób buduje mój świat.
Zwródmy uwagę, że litery składające się na słowo chochma („mądrośd”) można ustawid w takim porządku, by odczytad z nich wyrażenie koach ma. Jest to swego rodzaju „siła stawiania pytania: co to jest”. Człowiek stale pyta o świat. Człowiek chce świat poznad. Mądrośd (wbrew temu, że kojarzy nam się ona ze statycznością) jest silna – nowością, zdolnością rozstrzygnięcia zagadnienia, które jest zupełnie nowe. Właśnie to demonstruje nam Talmud, ponieważ umożliwia on, na podstawie Tory,
np. zrozumied co to jest klonowanie, co to jest eutanazja i jak one się odnoszą do Boskiego porządku. Bo, jak powiedziałem wcześniej, Talmud dostarcza narzędzi potrzebnych do tego, by zrozumied nowe zjawiska pojawiające się w świecie. Oczywiście mówię tutaj o poziomie, który jest rezultatem długiej nauki Tory, który jest dany rabinom i poskom. Chodzi o umiejętnośd wygenerowania nowych pojęd i rozstrzygnięd na podstawie wcześniejszych zasad, które Tora zawiera.
Pytanie: czy aborcja jest dozwolona, czy zakazana? Oczywiście można powiedzied, że w judaizmie w zasadzie aborcja jest zakazana, ale proszę rozważyd następujący przykład. Współcześnie nie tak rzadko, dzięki rozwojowi medycyny dochodzi do sytuacji, gdy kobieta, która miała problemy z zajściem w ciążę i podjęła leczenie, naraz jest zapłodniona siedmioma zarodkami. Jest jasne, że one doprowadzą tę kobietę do śmierci, jeśli wszystkie będą się w niej rozwijad. Jak więc należy postąpid? W Torze istnieje halacha, która się nazywa rodef. Pozwala ona, a nawet nakazuje zabid człowieka, gdy ten próbuje zabid innego człowieka lub zgwałcid kobietę. W analizowanym przez nas przypadku te zarodki uważane są za rodef, jest nieuniknione, że tę kobietę zabiją. I to jest przykład sytuacji, w której opinia poska jest kluczowa dla podjęcia właściwej decyzji. Użyłem tego przykładu po to, żeby pokazad dwie rzeczy: że halachiczna decyzja jest uzależniona w znacznym stopniu od danej życiowej sytuacji, na którą składają się przeróżne czynniki, oraz by pokazad, jak pewne dawno sformułowane zasady halachiczne są stosowane w innych, nowych okolicznościach.
Ale wródmy do myślenia talmudycznego. Przede wszystkim charakteryzuje się ono tym, że uczy zdolności tego, co dzisiaj nazywamy kreatywnością lub myśleniem lateralnym. Mianowicie często wydaje się, że swą dogłębną analizą Talmud wyczerpał już wszystkie logiczne możliwości danego zagadnienia. I tym, co mnie osobiście zawsze fascynuje, gdy studiuję Talmud, jest zdolnośd wygenerowania wówczas pewnego rozwiązania, o którym bym chyba nigdy nie pomyślał. Niewątpliwie ten sposób myślenia, ta kreatywnośd Talmudu, odzwierciedla ludzki rozum. Talmud jest ogromnym hołdem złożonym ludzkiej inteligencji. Chciałbym tutaj przywoład przepiękny cytat z Emmanuela Levinasa: „Życie talmudysty nie jest niczym innym, niż stałe odnawianie słowa inteligencją”. Bo czym właściwie jest myślenie? Wydawałoby się, że jest ono tylko pewną zdolnością do konstruowania stale nowych permutacji, tylko mnożenia wyliczeo. Oczywiście jeśli tak myślelibyśmy o ludzkim myśleniu, które tak diametralnie odróżnia człowieka od zwierzęcia czy komputera, to byśmy ani na krok nie przybliżyli się do fenomenu ludzkiego umysłu. Bo ludzki umysł jest wyjątkowy właśnie w tym, że jest zdolny do generowania zupełnie nowych konceptów i pojęd. I to jest to, co Talmud przekazuje na głębszym poziomie jego zrozumienia.
Odnawianie słowa inteligencją, o którym mówi Levinas, jest według mnie związane ze słowem lemor, które w Torze Pardes Lauder tłumaczyłem w niektórych miejscach jako „wyjaśniad” (chodzi przedewszystkim o zdanie wajdaber Haszem elMosze lemor). Na początku III i IV księgi Tory Bóg przemawia do Moszego i wyjaśnia mu cały pardes znaczeo. Wyjaśnia mu „podstawowe, alegoryczne, midraszowe i mistyczne znaczenia zawarte w Torze Pisanej i Ustnej oraz wszystkie szczegóły halachiczne dotyczące przykazao”. I pośród tego pardesu, tego ogrodu, wewnątrz tych nawiasów, w których umieszczony został w naszym tłumaczeniu ten fragment tekstu, bije to niewysychające źródło mądrości, istota Talmudu, istota Tory Szebealpe.
To, co dzieje się w jesziwach, w głowach talmudystów, można by określid jako kształtowanie myślenia kreatywnego. To jest chi dusz. Z jednej strony jest to sposób myślenia bardzo precyzyjny, będący, jak mówiłem wcześniej, sztuką czytania i interpretowania tekstu, zwracania uwagi na jego najmniejsze detale, na odstępstwa od norm językowych itd. Ten język talmudyczny niepochopnie porównuję do matematyki lub do analitycznej filozofii. Lecz z drugiej strony jest to również sposób myślenia, który uczy bycia otwartym i czyni miejsce dla nowości, oczekuje jej – nowego, niezapośredniczonego w niczym, co już znane, punktu widzenia.
I dlatego należy tu wspomnied o jeszcze jednej cesze talmudycznej analizy: mianowicie jej wielopunktowości. Mam na myśli to, że kiedy Talmud podejmuje się rozbioru pewnego zagadnienia, próbuje je rozgryźd, zanalizowad z wielu różnych punktów widzenia. I niemal zawsze próbuje Talmud określid i przebadad wszystkie możliwości. Gdy to zostanie już przeprowadzone – wtedy jest miejsce na chidusz, na konceptualną nowośd w danym zagadnieniu.
Żeby podsumowad: Tora i Talmud to jedna idea, to wzajemne dopełnienie. Tora jest objawieniem Boga człowiekowi, a Talmud z kolei jest wzniosłym sposobem myślenia, w którym obraz Boga, według jakiego zostaliśmy stworzeni, czyli celem Elokim, nasza intelektualna percepcja, zdolnośd umysłowa, jest w pełni zrealizowana. Talmud w niesamowity sposób oświetla rozum ludzki, wyjaśnia i dostarcza człowiekowi mądrości.
Skoro celem mojego krótkiego wykładu jest zaproszenie Paostwa do studiowania Talmudu, nie miejsce tu na wgłębianie się we wszystkie zaawansowane poziomy jego studiowania, których jest jeszcze kilka, w tej nigdy nie wysychającej studni mądrości Boga. W tym wykładzie chcę jednak osiągnąd dwie rzeczy.
Chcę udzielid Paostwu dobrej rady, która pomoże niewtajemniczonemu nie zgubid się w tym trudnym i bardzo nietypowym tekście. Spróbuję byd jak najbardziej zwięzły: tekst Talmudu należy czytad z dużą ostrożnością i zwracad uwagę na wszystkie możliwe logiczne implikacje danego stwierdzenia. Trzeba też próbowad ogarnąd wystarczająco duży fragment tekstu, gdzie dochodzi on do pewnych logicznych konkluzji, żeby dostrzec całośd. Dlatego też, w tym wydaniu Talmudu, tekst jest przerywany rozmową rabina i ucznia po to, żeby sygnalizowad studiującemu wszystkie istotne momenty, niemal interpunkcję, której Talmud w zapisie nie posiada. Ale proszę również zwrócid uwagę, w analitycznej części naszego tomu, czyli dialogu między rabinem i uczniem, na kreski, które oddzielają jedno zagadnienie od drugiego. Z kolei Misznę trzeba kilka razy uważnie przeczytad i byd z nią dobrze zapoznanym. Ale najważniejsza rada, której mogę udzielid Paostwu, brzmi tak: należy mied zawsze jasnośd co do tego, co konkretnie jest przedmiotem rozmowy, na jakie pytanie się poszukuje odpowiedzi i w jaki sposób dochodzi się do konkluzji. Kiedy osiągniemy w tym wprawę, zaczniemy dostrzegad tę drugą rzecz, ideę, którą chcę teraz na koniec Paostwu przekazad.

4. MĄDROŚĆ
Mówiłem wcześniej o języku talmudycznym, jego precyzji oraz wpływie, jaki Talmud wywiera na człowieka, który się go uczy, na jego kreatywnośd myślenia, na jego wyrafinowanie analityczne itd. Ale czy Talmud przedstawia sobą tylko pewne intelektualne Dwiczenie, które by można było zastąpid jakimś innym intelektualnym Dwiczeniem? I tutaj dochodzimy do sedna i najistotniejszego znaczenia Talmudu. Dlatego na koniec chciałbym poświęcid kilka słów pytaniu, które mnie zawsze fascynowało i nadal fascynuje, mianowicie: czym jest mądrośd i jak można ją osiągnąd. A w związku z tym chciałbym także zwrócid się do przesłania, które jest centralne w Torze, Talmudzie i judaizmie w ogóle, to jest do kwestii etycznej najwyższego rzędu, mianowicie do sformułowanego w Torze nakazu kochania bliźniego jak siebie samego.
Oddanie się Talmudowi skutkuje mądrością. Ale pytaniem ważniejszym od tego, ile razy się Talmud przestudiowało, jest pytanie o to, na ile pozwoliło się Talmudowi, aby nas przekształcił. Jest znana chasydzka opowieśd, w której rebe pyta ucznia, chwalącego się, że przeszedł przez Talmud cztery razy: a ile razy Talmud przeszedł przez ciebie?
Talmud odróżnia się od filozofii tym, że nie pyta abstrakcyjnie: Czym jest mądrośd?, tylko: Kto jest mądry? Pytanie to pada w traktacie Pirke Awot, a odpowiedź brzmi: Ten, kto uczy się od każdego. To jest ta otwartośd na drugiego, przywitanie go i podejście ku niemu. I to w gruncie rzeczy jest istota etyki. Wydaje się więc, że mądrośd jest pewnego rodzaju nastawieniem do rzeczywistości. Można by powiedzied, że pewnym oświetleniem i wyjaśnieniem tej rzeczywistości. Talmud jest wyjątkowym dziełem ludzkości, antydemagogicznym właśnie dzięki temu nastawieniu, które pozwala zawsze pytad: co to jest, koach ma. Myślę, że w dzisiejszych czasach religijnego fanatyzmu jest to diametralnie inne nastawienie, warte naśladowania.

W naszym kontekście należy przywoład jeszcze jedną naukę z traktatu Pirke Awot. Stwierdza się tam mianowicie, że nieuczony nie może byd pobożny. Zatem Talmud ze swoim ogromem wiedzy i tym szerokim, kreatywnym podejściem do rzeczywistości jest przewodnikiem żydostwa przez całą jego historię. Mądrośd jest pewnym zbiorem wiedzy, którą steruje otwartośd umysłu i która się aktywizuje w ludzkim działaniu. Dochodzimy więc do najtrudniejszego pytania, które człowiek powinien sobie postawid: w jaki sposób wiedza może byd właściwie urzeczywistniona? Odpowiedź brzmi: tylko wtedy, kiedy jest silnie powiązana z etyką. XX wiek widział najbardziej nieprawdopodobny postęp techniczny, ale przy tym też najgorsze zbrodnie. To doskonały, chod jakże bolesny dowód na to, że wiedza dopiero wtedy, gdy jest przeniknięta etycznością, aspirowad może do miana mądrości. Wydaje mi się zbędne dyskutowanie z przesądami, które istniały i istnieją jeszcze nadal w Polsce na temat Talmudu, i podejmowanie próby ich prostowania, ponieważ myślę, że ze wszystkiego, co dotąd powiedziałem, wypływa odpowiedź zupełnie jasna. W III księdze Tory uczymy się, że Bóg nakazał człowiekowi, żeby się troszczył o bliźniego: i werset mówi: „będziesz kochał bliźniego jak siebie samego”. Talmud nas dokładnie uczy, jak z poziomu nieczynienia drugiemu co nam niemiłe, co jest poziomem niższym, osiągnąd ten stopieo wyższy, ten stopieo talmudyczny, ten stopieo religijny „kochania” bliźniego, który to nakaz uzasadniany jest istnieniem Boga, bo proszę zwrócid uwagę na słowa, które padają bezpośrednio po nakazie: „będziesz kochał bliźniego jak siebie samego. Ja jestem Bóg”. Raszi do tego wersetu dodaje, cytując jednego z najwybitniejszych tanaitów, rabiego Akiwę: „Jest to wielka zasada Tory”.
Mówi się, że gmina, w której Talmud nie jest studiowany, jest gminą wymierającą. Mam głęboką nadzieję, że ten tom i studiowanie, które z niego będzie brało początek, przyczyni się do tego, żeby światło Tory w Polsce się nie przytłumiło. Myślę również, że wgłębienie się w zagadnienia Talmudu, w jego nietypowy język, jego głęboką i kreatywną myśl, pozwoli Żydom i nie-Żydom w Polsce osiągnąd nowy stopieo zrozumienia tego, czym są Żydzi i czym jest judaizm. Cieszę się, że mogłem tłumaczeniem Tory i innymi publikacjami Pardesu, a teraz tym wydaniem Talmudu – przyczynid się do tego.
Życzę Paostwu miłego i owocnego studiowania Talmudu. Bo mądrośd jest jak dobrod, można ją tylko pogłębiad.

 
« poprzedni artykuł   następny artykuł »

http://lauder.lodz.pl/images/stories/banerekobo.jpg
 
 
http://lauder.lodz.pl/images/wisla_2015/projekt%20raportu%202015_page_1.jpg
 
Raport Wisla 2015 - educational camp - eng
 
http://www.lauder.lodz.pl/images/wisla_2015/biuletn%20wisla%202015_page_1_maly.jpg
 
Gazetka z Obozu Laudera - Wisła 2015
 
http://lauder.lodz.pl/images//fotowisla.jpg
 
Zdjęcia z rodzinnego obozu Fundacji S Laudera w Wiśle - 2014
Photos of Family Camp Ronald S. Lauder Foundation in Wisla 2014 

    http://lauder.lodz.pl/images/gazetka_2014/001plm.jpg
Gazetka z Obozu Laudera - Wisła 2014
 http://lauder.lodz.pl/images/gazetka_2014/001m.jpg
Newsletter Lauder Foundation Wisla 2014


 
 http://lauder.lodz.pl/images/Wisla2012/fold_page_1.jpg
Camp folder designed to celebrate the 25th years of the Ronald S. Lauder Foundation in 15 countries in central and eastern Europe. It is also an invitation to the next summer camp(tekst angielski).
Folder obozowy opracowany z okazji 25 lat działalności Fundacji Ronalda S. Laudera w 15 krajach Europy centralnej i wschodniej. Jest to jednocześnie zaproszenie na następny letni obóz.


 Galeria Z OBOZU LAUDERA - Wisła 2013

 http://lauder.lodz.pl/images/campsummer2013/banergaleriafoto_w_2013.jpg

Gazetka
Z OBOZU LAUDERA - Wisła 2013
 http://lauder.lodz.pl/images/pedef/gazetka_wisla_2013.jpg
 kliknij na obrazek

http://lauder.lodz.pl/images//wykladyaudio.jpg
Wykłady audio od nr 93 do nr ...

List nowego wiceprezydenta wykonawczego
Fundacji Ronalda S. Laudera
rabina Josh'a Spinnera

do lokalnych liderów
Fundacji Laudera w różnych
krajach Europy Wschodniej

wersja pl

wersja ang


 http://lauder.lodz.pl/images//ambasadai.gif

Ambasada Państwa Izrael w Polsce


 
 BIULETYNY
MAGEN DAWID
 
http://www.lauder.lodz.pl/images/stories/PDF/biuletyny/23/001.jpg

Jeśli chcesz przeczytać

otwórz klikając 

23 numer biuletynu MAGEN DAWID

http://www.lauder.lodz.pl/images/stories/PDF/biuletyny/22/001.jpg

Jeśli chcesz przeczytać

otwórz klikając 

22 numer biuletynu MAGEN DAWID



Obecnie w ten sam sposób
możemy przeglądać i czytać
każdy dotychczas wydany
numer Magen Dawid.
Wejdź do działu:
Biuletyn Fundacji.
Przyjemnego czytania.

 

 http://lauder.lodz.pl/images/stories/tygodnik.jpg

Klubowy
informator@internetowy

KONTAKT I INFORMACJE

KAŻDY KTO CHCE SIĘ
SKONTAKTOWAĆ Z NAMI
W SPRAWACH OGÓLNIE
ŻYDOWSKICH ORAZ OBOZOWYCH,

PROSIMY TELEFONOWAĆ

POD NUMERY: 501 271 721
i 501 288 152;

LUB NAPISAC POD EMAILE:
Ten e-mail jest chroniony przed spame, włącz obsługę Javascript w przeglądarce, by go zobaczyć

lub 
Ten e-mail jest chroniony przed spame, włącz obsługę Javascript w przeglądarce, by go zobaczyć

Linki

radio online

 Radio ponownie nadaje. Serdecznie zapraszamy do słuchania
Wykłady wielu rabinów przede wszystkim rabina Pecarica

Wykłady ok. kwadrans po
godzinie nieparzystej.

http://lauder.lodz.pl/images/baruch_obrazki/lauderlogo.jpg 

The Ronald S. Lauder
 Foundation

http://lauder.lodz.pl/images//mdplbaner.jpg
Fundacja Magen Dawid


http://lauder.lodz.pl/images/stories/logo64.jpg

http://www.chasydyzm.lauder.lodz.pl/index_files/banner.jpg

Chasydyzm po polsku 

http://lauder.lodz.pl/images/baruch_obrazki/fzplogo.jpg

http://lauder.lodz.pl/images//logo_na.jpg

Żydzi w Łodzi 

http://lauder.lodz.pl/images//614.jpg

Stowarzyszenie 614. Przykazania

 BŁOGOSŁAWIENI KTÓRZY
PRZYCHODZĄ

http://lauder.lodz.pl/images//herb.png
URZĄD MIASTA ŁODZI

 

Licznik odwiedzin
2358230 gości


Top!
-->